Pozew banku o zwrot kapitału kredytu walutowego a przedawnienie.

W sprawach dotyczących kredytów walutowych lub indeksowanych do waluty obcej coraz częściej pojawia się pytanie: czy roszczenie banku o zwrot wypłaconego kapitału uległo przedawnieniu? A jeśli tak — czy sąd może mimo to uwzględnić takie roszczenie, stosując wyjątkowo przepisy, które przewidują możliwość pominięcia skutku przedawnienia? Poniżej omawiamy te zagadnienia – zarówno z punktu widzenia prawa, jak i praktyki sądowej.

Terminy przedawnienia i roszczenia banku

Zgodnie z przepisami Kodeks cywilny roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. W przypadku, gdy bank dochodzi od konsumenta zwrotu kapitału kredytu walutowego, istotne są następujące kwestie:

• Bank jako przedsiębiorca kieruje pozew przeciwko konsumentowi (kredytobiorcy).
  
• W relacji przedsiębiorca ↔ konsument obowiązuje szczególny mechanizm uwzględniania przedawnienia: sąd z urzędu bada upływ terminu przedawnienia roszczenia banku przeciwko konsumentowi. Zob. art. 117 § 2¹ k.c.
  
• Jednak ustawodawca przewidział też wyjątek – przepis art. 117¹ Kodeksu cywilnego k.c. pozwala sądowi w wyjątkowych przypadkach na nieuwzględnienie skutku przedawnienia (czyli – mimo upływu terminu – uwzględnienie roszczenia) jeżeli względy słuszności tego wymagają.
  
  • § 1: „W wyjątkowych przypadkach sąd może (…) nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.” (SIP Lex)
    
  • § 2: wskazuje, jakie okoliczności sąd powinien rozważyć przy wykorzystaniu tego uprawnienia, m.in.:
    
    1. długość terminu przedawnienia; (dawidpartnerzy.com)
       
    2. długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia; (dawidpartnerzy.com)
       
    3. charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia. (dawidpartnerzy.com)
       

Jak wyglądają praktycznie przesłanki z art. 117¹ k.c.?

Zgodnie z powyższym można wskazać, że sąd może przyjąć nieuwzględnienie skutku przedawnienia tylko wtedy, gdy:

• mamy do czynienia z relacją przedsiębiorca → konsument;
  
• przedawnienie już nastąpiło, ale są wyjątkowe okoliczności, które uzasadniają, by mimo tego termin przekroczenia skutku nie wywołał;
  
• sąd dokładnie rozważył interesy obu stron, zważył czy takie uwzględnienie jest zgodne ze słusznym interesem konsumenta, a także czy wierzyciel (tu bank) nie zachował się w sposób, który uniemożliwia dochodzenie roszczenia w terminie;
  
• w szczególności: czy opóźnienie w dochodzeniu roszczenia było duże, czy jest adekwatnie uzasadnione, czy zobowiązany konsument nie działał w sposób, który opóźnił proces (np. ukrywał sytuację) – i czy dochodzenie jest wciąż „uzasadnione” mimo upływu czasu.
  

Czy w sprawach kredytów walutowych banków sądy korzystają z art. 117¹ k.c.?

Z doświadczeń orzecznictwa wynika, że bardzo rzadko sądy stosują „furtkę” art. 117¹ k.c. w sprawach banków dochodzących od konsumentów zwrotu kapitału kredytów walutowych. Przeważają przypadki oddalania powództw banków z uwagi na przedawnienie. Przyczyną są m.in.:

• bank jako profesjonalny uczestnik rynku miał realną możliwość dochodzenia roszczenia w odpowiednim terminie;
  
• kredytobiorca (konsument) często wcześniej podnosił zarzuty, co uruchamiało bieg terminu przedawnienia;
  
• brak takich okoliczności, które sąd mógłby uznać za wyjątkowe – tak aby skorzystać z art. 117¹ k.c.
  Wskazuje na to m.in. analiza orzecznictwa oraz komentarze (np. że regulacja art. 117¹ k.c. ma charakter klauzuli generalnej i sądy bardzo ostrożnie podchodzą do jej stosowania). (Gazeta Prawna)
  Zatem: choć formalnie jest możliwe, że sąd uzna roszczenie banku mimo przedawnienia – w praktyce takie przypadki są wyjątkowe.
  

Co to znaczy „pierwsze zamanifestowanie zakwestionowania umowy kredytowej” – kiedy rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia?

W kontekście kredytów walutowych/denominowanych do waluty obcej, kluczowe jest to, kiedy rozpoczął się bieg terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału. W tej materii istotna jest uchwała Sąd Najwyższy z 25 kwietnia 2024 r., sygn. III CZP 25/22. (Życie Bez Kredytu)
W punkcie dotyczącym przedawnienia uchwała uchyla wiele wątpliwości:

„Bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy.” (Kancelaria Prawna Sobota Jachira)
W praktyce oznacza to, że momentem startu 3-letniego terminu (z końcem roku kalendarzowego) może być np.:

• złożenie przez kredytobiorcę reklamacji do banku, w której wskazuje, że uznaje określone postanowienia umowy (np. kurs walutowy) za abuzywne; (radcowie-prawni.waw.pl)
  
• wysłanie przez kredytobiorcę wezwania do zapłaty bankowi lub wskazanie w piśmie, że nie uznaje się związania umową w określonej części; (radcowie-prawni.waw.pl)
  
• wniesienie pozwu przez kredytobiorcę przeciw bankowi w którym podnosi zarzut abuzywności; to również może być uznane za zakwestionowanie umowy. (radcowie-prawni.waw.pl)
  

Po tej dacie biegnie trzyletni termin przedawnienia (zakończony z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym termin się kończy). (radcowie-prawni.waw.pl)

Wnioski – kiedy bank może wygrać, a kiedy pozew zostanie oddalony?

• Jeżeli bank wniesie pozew po upływie trzyletniego terminu od dnia zakwestionowania umowy przez kredytobiorcę, sąd najczęściej oddali powództwo z uwagi na przedawnienie.
  
• Jeżeli natomiast bank wniósł pozew albo wykazał ruszenie terminu przedawnienia wcześniej, lub gdy kredytobiorca nie kwestionował umowy – wtedy bank ma większe szanse.
  
• Zastosowanie art. 117¹ k.c. przez sąd – czyli nieuwzględnienie skutku przedawnienia – jest możliwe, ale w praktyce bardzo rzadkie. Kredytobiorca może podnieść zarzut przedawnienia, a sąd z urzędu zbada, czy warunki wyjątkowe są spełnione. Dopóki nie będzie takich okoliczności, bank ponosi ryzyko.
  
• Dla kredytobiorców oznacza to: ważne jest, by w odpowiednim momencie zakwestionować umowę (np. pismem, reklamacją) – ponieważ od tego momentu biegnie termin przedawnienia banku.
  

Podsumowanie

W sprawach o kredyty walutowe/denominowane wobec banków należy mieć na uwadze dwa filary: termin przedawnienia (zwykle 3-letni) oraz możliwość wyjątkowego nieuwzględnienia przedawnienia przez sąd (art. 117¹ k.c.). Jednak w praktyce banki bardzo często przegrywają, gdyż terminy zostały przekroczone, a sąd nie znajduje podstaw dla zastosowania art. 117¹ k.c. Dlatego kluczowa jest ocena: czy pozew został wniesiony w terminie? Czy zaistniały wyjątkowe okoliczności przedłużające roszczenie banku? Czy pojawiło się wcześniejsze zakwestionowanie umowy przez kredytobiorcę (co uruchamia bieg terminu)? Uchwała SN z dnia 25 kwietnia 2024 r. (sygn. III CZP 25/22) potwierdziła, że momentem „startu” biegu przedawnienia jest właśnie dzień następny po zakwestionowaniu umowy przez konsumenta. Warto prowadzić działania procesowe i monitoring doręczeń, bo skuteczna obrona przeciw bankowi może zależeć od tych niuansów.

Skontaktuj się z nami, jeśli potrzebujesz konsultacji w sprawie kredytu walutowego.