W skrócie:
- Rodzice mogą porozumieć się co do miejsca zamieszkania dziecka, kontaktów, podejmowania decyzji i kosztów utrzymania. Sąd uwzględnia takie porozumienie, jeśli jest zgodne z dobrem dziecka.
- W wyroku rozwodowym sąd zawsze rozstrzyga o władzy rodzicielskiej i o tym, ile każde z rodziców łoży na dziecko – także wtedy, gdy rodzice są zgodni.
- Ograniczenia, zawieszenia ani pozbawienia władzy rodzicielskiej nie da się ustalić umową. O tym decyduje wyłącznie sąd.
- Na zgodny wniosek rodziców sąd nie orzeka o kontaktach w wyroku rozwodowym.
- Ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc ugody sądowej – może być podstawą egzekucji, np. alimentów.
Podstawa prawna: art. 58, 97, 106, 109–111, 135, 138 k.r.o.; art. 183⁴, 183¹⁴, 183¹⁵, 598¹⁵ k.p.c.
Rodzice, którzy się rozstają, często chcą ułożyć sprawy dzieci sami. To dobry kierunek – porozumienie zwykle działa w życiu lepiej niż rozstrzygnięcie narzucone przez sąd. Są jednak kwestie, w których nawet najbardziej zgodni rodzice nie zastąpią sądu. Poniżej wyjaśniam, gdzie przebiega ta granica.
Co rodzice mogą ustalić w porozumieniu przy rozwodzie?
Bardzo dużo. Porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie może obejmować m.in.:
- miejsce zamieszkania dziecka – przy jednym z rodziców albo w modelu pieczy naprzemiennej,
- harmonogram kontaktów: dni tygodnia, weekendy, święta, wakacje i ferie, kontakty telefoniczne i online,
- sposób podejmowania decyzji o szkole, leczeniu, wyjazdach za granicę i zajęciach dodatkowych,
- zasady przekazywania dziecka i komunikacji między rodzicami,
- podział kosztów utrzymania dziecka.
Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 § 1 k.r.o.). Dlatego warto pisać je konkretnie i realistycznie. Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem, opisuję we wpisie Porozumienie rodzicielskie – co sprawdzić przed podpisaniem?.
O czym sąd decyduje zawsze, nawet gdy rodzice są zgodni?
W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o tym, w jakiej wysokości każde z małżonków ma ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka (art. 58 § 1 k.r.o.). Porozumienie rodziców jest dla sądu ważną wskazówką, ale rozstrzygnięcie wydaje sąd.
Sąd nie zatwierdza porozumienia „w ciemno”. Sprawdza, czy jest zgodne z dobrem dziecka, i może dopytywać rodziców o szczegóły. Bierze też pod uwagę, że rodzeństwo powinno co do zasady wychowywać się razem. Jeżeli porozumienia nie ma, sąd sam rozstrzyga o sposobie wykonywania władzy i o kontaktach, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców (art. 58 § 1a k.r.o.).
Wyjątek dotyczy kontaktów. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o kontaktach rodziców z dzieckiem (art. 58 § 1b k.r.o.) i rodzice ustalają je sami. Trzeba jednak pamiętać, że bez orzeczenia albo zatwierdzonej ugody nie ma podstawy do sądowego wymuszania kontaktów, gdy porozumienie przestanie działać – przepisy o wykonywaniu kontaktów odwołują się do orzeczenia lub ugody (art. 598¹⁵ § 1 k.p.c.).
Czy rodzice mogą w ugodzie ograniczyć albo odebrać władzę rodzicielską?
Nie. Władza rodzicielska to przede wszystkim obowiązek wobec dziecka, a nie prawo, którym rodzice mogą swobodnie dysponować. Umowa, w której jedno z rodziców „zrzeka się” władzy albo zgadza się na jej ograniczenie, nie wywołuje w tym zakresie skutków prawnych.
Ingerencja we władzę rodzicielską należy wyłącznie do sądu:
- ograniczenie władzy – gdy dobro dziecka jest zagrożone (art. 109 k.r.o.), a przy rozwodzie także przez powierzenie wykonywania władzy jednemu z rodziców i ograniczenie władzy drugiego do określonych obowiązków i uprawnień (art. 58 § 1a k.r.o.),
- zawieszenie władzy – przy przemijającej przeszkodzie w jej wykonywaniu (art. 110 k.r.o.),
- pozbawienie władzy – gdy władza nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody, rodzic jej nadużywa albo w sposób rażący zaniedbuje obowiązki wobec dziecka (art. 111 § 1 k.r.o.).
Rodzice mogą natomiast zgodnie wnosić o konkretne rozwiązanie, np. o powierzenie wykonywania władzy jednemu z nich. Sąd weźmie zgodne stanowisko pod uwagę, ale ostatecznie oceni, czy służy ono dziecku.
Czy można zawrzeć ugodę w sprawie alimentów na dziecko?
Tak. Rodzice mogą ustalić wysokość alimentów w ugodzie przed sądem albo przed mediatorem. Ugoda zawarta przed mediatorem, po zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem (art. 183¹⁵ § 1 k.p.c.). Zatwierdzona i zaopatrzona w klauzulę wykonalności może być podstawą egzekucji komorniczej.
Ugoda ma jednak granice. W praktyce przyjmuje się, że rodzic nie może skutecznie zrzec się w imieniu dziecka alimentów na przyszłość – obowiązek alimentacyjny chroni dziecko, a nie rodzica. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.o.). Gdy okoliczności się zmienią, można żądać zmiany także tych ustaleń, które wynikają z ugody (art. 138 k.r.o.).
Czy ugoda zawarta przed mediatorem w sprawie dzieci jest wiążąca?
Tak, jeżeli sąd ją zatwierdzi. Sąd odmawia zatwierdzenia ugody, gdy jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa albo jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności (art. 183¹⁴ § 3 k.p.c.). W sprawach dzieci sąd patrzy dodatkowo na ich dobro.
Mediacja rodzinna pomaga ułożyć szczegóły, na które w sądzie zwykle brakuje czasu: grafik wakacji, zasady komunikacji, sposób rozwiązywania sporów w przyszłości. Rozmowy na mediacji są poufne – powoływanie się w sądzie na propozycje ugodowe i oświadczenia złożone w mediacji jest bezskuteczne (art. 183⁴ § 3 k.p.c.). Więcej o tym przeczytasz we wpisie Czy w mediacji można się rozwieść?.
Kiedy sprawy dziecka trafią do sądu mimo porozumienia?
- Gdy sąd uzna, że porozumienie nie jest zgodne z dobrem dziecka.
- Gdy rodzice nie mogą się porozumieć w istotnej sprawie dziecka, np. zmiany szkoły, leczenia czy wyjazdu za granicę na stałe – wtedy rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 k.r.o.).
- Gdy pojawia się zagrożenie dobra dziecka, np. przemoc albo uzależnienie rodzica – sąd może wtedy działać także z urzędu (art. 109 k.r.o.).
- Gdy zmieniają się okoliczności i jedno z rodziców chce zmiany rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej lub kontaktach – sąd może je zmienić, jeżeli wymaga tego dobro dziecka (art. 106 k.r.o.).
Umów konsultację w sprawie porozumienia rodzicielskiego – 60 minut, online lub w kancelarii na Bemowie. Konsultacja możliwa także online – z każdego miejsca w Polsce.
Najczęstsze pytania
Czy rodzice mogą sami ustalić, z kim zamieszka dziecko po rozwodzie?
Tak. Mogą zapisać to w pisemnym porozumieniu. Sąd uwzględni je w wyroku, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka.
Czy w ugodzie można pozbawić drugiego rodzica władzy rodzicielskiej?
Nie. Ograniczenie, zawieszenie i pozbawienie władzy rodzicielskiej należą wyłącznie do sądu. Umowa rodziców w tym zakresie nie wywołuje skutków prawnych.
Czy sąd musi orzekać o kontaktach, jeśli się dogadaliśmy?
Nie musi. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o kontaktach w wyroku rozwodowym. Bez orzeczenia lub zatwierdzonej ugody trudniej jednak wyegzekwować kontakty w razie sporu.
Czy ugoda alimentacyjna zawarta u mediatora jest ważna?
Tak. Po zatwierdzeniu przez sąd ma moc ugody sądowej, a z klauzulą wykonalności może być podstawą egzekucji komorniczej.
Czy rodzic może zrzec się alimentów na dziecko?
Przyjmuje się, że rodzic nie może skutecznie zrzec się w imieniu dziecka alimentów na przyszłość. Ich wysokość zależy od potrzeb dziecka i możliwości zobowiązanego.
Źródła
- Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 236) – art. 58, 97, 106, 109, 110, 111, 135, 138
- Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – art. 183⁴, 183¹⁴, 183¹⁵, 598¹⁵
Stan prawny na: 8 listopada 2026 r. Informacje zawarte we wpisie mają charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowią porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy jej okoliczności i dokumentów.
O autorce
Katarzyna Zdunek-Dróżdż – radca prawny i mediator stały. Prowadzi kancelarię Zdunek-Dróżdż Kancelaria Prawna + na warszawskim Bemowie, przy ul. Podmiejskiej 4. Na co dzień pomaga w sprawach rodzinnych: przy rozwodach, alimentach, kontaktach z dzieckiem i podziale majątku, także gdy w grę wchodzi firma. Tam, gdzie to możliwe, szuka porozumienia zamiast sporu. Konsultacje prowadzi w kancelarii albo online – dla osób z całej Polski.



